Prompt Engineering — katta til modeliga (LLM) kerakli javobni olish uchun ko‘rsatma yozish amaliyoti. Model berilgan matnni talqin qiladi va unga mos javob hosil qiladi: ko‘rsatma qanchalik aniq bo‘lsa, javob ham shunchalik ishonchli.
Eslatma
Prompt Engineering dasturlash emas — muloqot intizomi: modelga nima deyilgani emas, qanday deyilgani muhim.
Prompt nimalardan iborat?
Prompt amalda ikki qismga bo‘linadi:
| Qism | Vazifasi |
|---|---|
| System prompt | Rol, qoidalar, doimiy ko‘rsatmalar |
| User prompt | Konkret vazifa va kerakli kontekst |
System prompt suhbat boshida berilib, butun sessiya davomida modelning xatti-harakatini belgilaydi; user prompt har bir so‘rov bilan keladi.
Kontekst oynasi
LLM cheklangan hajmdagi matn bilan ishlay oladi — kontekst oynasi (context window). System prompt, suhbat tarixi va yangi so‘rov shu oynaga sig‘ishi kerak, aks holda model eski qismlarni «unutadi».
[System prompt] [Suhbat tarixi] [Yangi so‘rov] → LLM → JavobPrompt — agent konfiguratsiyasi
Agentlarda system prompt oddiy ko‘rsatma emas — bu konfiguratsiya. U agentning rolini, vositalarini, javob formatini va qoidalarini belgilaydi — xuddi dasturdagi sozlamalar kabi.
SYSTEM_PROMPT = """
Siz mijozlarni qo‘llab-quvvatlash agentisiz.
Qoidalar:
1. Faqat bilim bazasiga asoslanib javob bering.
2. Javob 5 jumladan oshmasin.
3. Ma'lumot yetishmasa — savol bering.
Format: birinchi jumla — xulosa, keyin ro‘yxat.
"""Kuchaytirish usullari
- Few-shot prompting — modelga 2-3 ta tayyor misol berib, xuddi shu uslubda javob olish.
- Chain-of-thought — modeldan avval fikr yuritishini so‘rash; murakkab masalalarda xatolikni kamaytiradi.
Amaliy maslahat
Prompt tuzishda rol, kontekst, vazifa va formatga e'tibor bering — hammasi aniq bo‘lsa, javob ham aniq.
Yaxshi va yomon prompt
| Yomon prompt | Yaxshi prompt |
|---|---|
| «Xat yoz» | «Mijozga to‘lov kechikishi uchun uzr so‘rab qisqa rasmiy xat yoz» |
| «Ob-havo qanday?» | «Bugun Toshkentdagi ob-havo haqida 3 jumlada ayt, harorat va shamolni ko‘rsat» |
| «Buni tuzat» | «Quyidagi matndagi imlo xatolarini tuzat, mazmunini o‘zgartirma» |
Keng tarqalgan xatolar
- Noaniq ko‘rsatma — aniq mezon bering.
- Kontekst yetishmaydi — kerakli faktlarni ko‘rsatmada bering.
- Format belgilanmagan — model o‘zi xohlagan shaklda javob beradi.
Xulosa
Prompt Engineering — LLM bilan aniq muloqot qilish usuli. System prompt agent konfiguratsiyasi, user prompt esa konkret vazifa: to‘rt qism — rol, kontekst, vazifa, format — aniq bo‘lsa, natija ham aniq.